👉Siddhanta explored as per Ayurveda Texts

बहुविध परिक्षा – How is it executed

साध्य ( Goal) –  साधन (Means) उदाहरण (Achievements) ⇩

कार्य – कारण –कार्यस्य स्वकार्य जनन संबन्ध- उद --⇩

अव्यभिचारिभावेन अनेकवारेन दृष्तव्यं---- अनुभवबलेन   ⇩

युक्ति तर्क आधारेण ----- परेषां अग्रे (पञ्चावयव वाक्य )  ⇩

हेतु साधयित्वा – स्थाप्यते निर्णयः-----⇩

सिद्धान्त   

कार्य – कारण –कार्यस्य स्वकार्य जनन संबन्ध- उद –

Ø  सामान्य विशेष

Ø  त्रिदोष

Ø  रस गुण वीर्य विपाक

Ø  पन्चमाहाभूत  सिद्धान्त

Ø  लोक पुरुष साम्य

Ø  गुण – व्याख्या –

Ø  बृहणे  गुरु etc

Ø  औषधसेवनकाल 

Ø  रक्तपित्त—आतपसेवान ,कुष्ठ- शीतोष्ण व्यत्यास  

👉विमृश्य पक्ष प्रतिपक्षाभ्यां अर्थावधारणम् निर्णयः l – गौतम

                                        ⇩

•       पक्ष प्रतिपक्ष-    अन्वय व्यतिरेकाभ्यां -----भाव अभाव प्रकारेण -- ⇩

   कार्य कारण संबन्धस्य ज्ञानं नास्ति संदेह लेशो अपि प्रतिपक्षिणां ----- तत्र अनिच्छद अपि हठात् स्विकर्तव्य

Siddhanta explored as per Ayurveda Texts

‘सिद्ध अन्तः यस्मात।.-

something that is decided upon

“पूर्व पक्ष निरस्य सिद्ध पक्ष स्थापिम ्।” 2

which means the one which is obtained/established as a result of questioning/enquiring. -- Shabda Klapa Druma

सिद्धान्तो नाम यः  साः परीक्षकैः बहुविधैः परीक्ष्य हेतुभिश्च साधयित्वा स्थाप्यते निर्णयः|- च .वि.८

Siddhanta is the conclusion which is established by Acharyas after carefully testing in several ways and which is proved with reasoning.

It is also defined as -The nirnaya which is established by Hetu(reasoning) and bahuvidha pareeksha with the help of Pramana

स्थापना प्रतिस्थापनाभ्यां साधनोपालंभाभ्यां      

एकस्य निगृहितत्वेन अवस्थापनं      

द्वितीयस्य च यथावस्थानम् विनिश्चितार्थत्वात    

उभयवादि संमतत्वं निर्णितत्वं सा एव सिद्धान्तः   --वात्स्यायन 

विमृश्य पक्ष प्रतिपक्षाभ्यं- अर्थावधारणम् निर्णयः – गौतम 

बहुविध परिक्षा-- ??--explored in  next blog